De essentie van Circulair Denken: Emergentie

Na de eerste kennismaking in 1994 met Systeemdenken raakte ik erg enthousiast over het concept en wilde ik dat anderen er ook enthousiast over zouden worden. Het lastige was dat het belangrijkste punt eigenlijk niet mocht worden uitgelegd: emergentie. Omdat de meeste mensen het begrip niet kennen, zou het lastig zou zijn om het snel te kunnen begrijpen, en leek het een verboden woord.

Nu ik een eigen dialect heb bedacht, Circulair Denken, ben ik opnieuw na gaan denken en heb ik enkele experimenten gedaan met de uitleg van de essentie: emergentie. Omdat deze erg goed zijn ontvangen probeer ik er nu via een blog uitleg aan te geven.

Eerst maar eens het voorbeeld welke ik gebruik in een één op één gesprek. Stel ik heb een gesprek gevoerd met iemand en tijdens dat gesprek is van mijn gezicht een video-opname gemaakt. Als jij nu de opname zou zien zonder geluid, dan is dat in eerste instantie raar om naar te kijken. Je zal mij afwisselend bevestigend zien knikken en zien praten. Dit beeld ga je automatisch in gedachten aanvullen. Je zult gaan redeneren dat er iemand tegenover mij zit met wie ik in gesprek ben. Mijn gedrag is eigenlijk alleen te verklaren door de veronderstelling dat ik in interactie was met iemand anders. Zonder die aanname ziet mijn beeld er belachelijke uit. Want als ik niet in gesprek (interactie) zou zijn zou ik meer neutrale bewegingen maken met mijn gezicht. Misschien wel gewoon recht naar voren blijven kijken. Het dynamische beeld verschijnt dus door interactie van twee personen. En dat is een voorbeeld van emergentie: gedrag dat verschijnt door interactie tussen verschillende onderdelen, dat niet verschijnt als we de afzonderlijke onderdelen los van elkaar bekijken als ze niet in interactie zijn.

In het dagelijks leven ontstaan er zo heel veel voorbeelden omdat we constant in interactie zijn met die omgeving. Niet alleen tussen mensen maar ook tussen mens en dier, ook tussen mens en techniek (iemand achter een computer die iets via internet koopt.  En de natuur zit daar helemaal vol mee. Of tussen onderdelen van een machine. Bijvoorbeeld bij een systeem voor de centrale verwarming. Om te zien wat het verschil is tussen wel of geen interactie kun je met een simulatie zelf de verbinding tussen de temperatuur en de installatie als het ware doorknippen door een (virtueel) kussen op het kastje met de thermostaat te houden. Dan krijg je een heel ander verloop van de kamertemperatuur dan wanneer het kussen er niet op wordt gehouden. Probeer het maar eens. Wel vanuit Chrome (Windows) of Puffin (Apple) opstarten.

Op Youtube staan van de Complexity Academy een aantal webinars over emergence. Weliswaar in het Engels, maar dat geeft een goed beeld van de verschillende manieren waarop je emergentie kunt herkennen: bij het ontstaan van (voorspelbare gedrags-) patronen, synergie, integratie, de relatie tussen micro en macro, sterke en zwakke relaties en tot slot waar je het ziet ontstaan: gebieden tussen orde (een computerprogramma) en chaos (bezoekers van een website).

Wat is nu de relatie tussen Circulair Denken en emergentie? Juist met Circulair Denken is de interactie tussen de onderdelen, welke samen het zichtbare gedrag voorbrengen, in kaart te brengen.  Om terug te komen op het (eenzijdig opgenomen) gesprek: zolang ik met mijn hoofd bevestigend blijf knikken zal de ander uitgenodigd blijven om door te blijven praten. Als ik begin aan het woord ben zal de ander naar mij luisteren. We zullen elkaar (non-verbale) signalen geven om het gesprek goed te laten verlopen. We wisselen af tussen twee toestanden: luisteren en praten.

Wat kun je dan met Circulair denken. Een klein voorbeeld. Stel je wilt de verkopen van een web-shop stimuleren: de conversie van een bezoek op de website naar een concrete aankoop vergroten. Dan is het handig om te weten via welke toestanden je de bezoek/koper daar best heen kunt begeleiden. Een Circulair Diagram kan je daarbij het inzicht geven. Wanneer je vervolgens in staat bent ervaringsgegevens van internet (big data, data science) aan het Circulaire Diagram te koppelen, kun je de webpagina’s telkens zo aanpassen dat de conversie telkens net weer iets omhoog gaat (en je dus meer verkoopt).

Wil je meer weten over Circulair Denken dan kun je contact opnemen met Ton van Amelsfort. Wil je dat anderen meer te weten komen over Circulair Denken dan kun je de url: www.circulairdenken.nl  naar de website doorgeven op LinkedIn of Facebook.